Vì sao năm Mão của Việt Nam là mèo, ở Trung Quốc lại là thỏ? và Phong tục Tết của người Việt:

Ngày đăng: 3:34 AM - 16/01/2023

Vì sao năm Mão của Việt Nam là mèo, ở Trung Quốc lại là thỏ?

 Trong khi Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản… năm Mão đại diện bởi con thỏ, thì Việt Nam là quốc gia duy nhất có mèo là con giáp đại diện. Vì sao lại như vậy?
 Theo sách “12 con giáp trong văn hóa người Việt”, 12 con giáp có nguồn gốc từ lịch Can – Chi. Loại lịch này xuất hiện vào thời nhà Thương (1766-1122 TCN) ở Trung Quốc. Theo đó, 12 con giáp gắn với Thập Nhị Chi.

Theo đó, người Trung Quốc xưa đã chọn ra 12 con vật gắn liền với đời sống hoặc được con người thuần dưỡng sớm nhất để đưa vào lịch Can – Chi, theo thứ tự: Tý (Chuột), Sửu (Trâu), Dần (Hổ), Mão (Thỏ), Thìn (Rồng), Tỵ (Rắn), Ngọ (Ngựa), Mùi (Dê), Thân (Khỉ), Dậu (Gà), Tuất (Chó), Hợi (Lợn).

Còn trong văn hóa Việt Nam, theo sách “Chuyện Đông, Chuyện Tây” của tác giả An Chi, “con giáp” là một lối nói của phương ngữ Nam Bộ.

Con giáp là chu kỳ 12 năm âm lịch, gọi từ tên của 12 địa chi, từ Tý đến Hợi, cho ra một nghĩa rộng là chu kỳ thời gian từ một năm cho đến năm cuối cùng một chi với nó sau đó 12 năm.

Trong phương ngữ Bắc Bộ, “giáp” thoạt đầu vẫn được hiểu là một chu kỳ 60 năm, về sau lại được linh động hiểu thành chi kỳ 12 năm như hiện nay.

Khác biệt của 12 con giáp trong văn hóa của Việt Nam chính là con mèo được dùng thay thế cho con thỏ.

Theo Reuters, một trong những cách lý giải phổ biến nhất về việc mèo thay thế thỏ trong 12 con giáp ở Việt Nam đó là chữ thỏ trong tiếng Trung Quốc phát âm là “mao” – nghe giống từ mão (con mèo) trong tiếng Việt.

Vì hai từ phát âm gần giống nhau nên trong quá trình thông dịch, đã xảy ra sự nhầm lẫn khiến con thỏ trong 12 con giáp ở Trung Quốc được thay thế bằng con mèo.

Ngoài ra, còn có cách lý giải khác như sau. Dù đã tiếp thu Thập Nhị chi (12 con giáp) của Trung Quốc, song có lẽ do yếu tố môi trường tự nhiên này nên người Việt đã không tiếp thu y nguyên mô hình ở Trung Quốc mà biến cải cho phù hợp với môi trường sống của mình.

Ở Việt Nam, điều kiện môi trường thuận lợi cho loài mèo phát triển mạnh hơn hẳn thỏ. Vì Việt Nam là văn hóa thảo mộc chứ không phải văn hoá thảo nguyên.

Nếu thảo nguyên là môi trường có những đồng cỏ mềm mượt, mà các loài động vật có thể thoả sức ăn thành từng bầy đàn, thảo mộc lại là môi trường phong phú đa dạng các thảm thực vật đan xen lẫn nhau.

Mặt khác, ở Việt Nam, thỏ vốn không phổ biến và thân thuộc, chỉ được coi là loài hiền lành, dễ thương. Trong khi mèo được mệnh danh là “tiểu hổ” và gần gũi với đời sống các gia đình. Mèo còn xuất hiện trong ca dao, tục ngữ, các bài hát… Mèo cũng có tài bắt chuột, giúp ích nhiều cho các gia đình.

Một lý giải khác cũng phổ biến không kém đó là ở Trung Quốc, thỏ được cho là con vật tượng trưng cho những gì hạnh phúc nhất. Những người sinh năm thỏ được cho là sống tốt bụng, uy tín, trung thành dù có đôi chút bí ẩn.

Trong khi đó, tại Việt Nam, thỏ thường được xem là thực phẩm (mèo cũng được xem là thực phẩm nhưng không phổ biến như thỏ). Với nhiều người Việt, mèo là “bạn đồng hành” sạch sẽ, thông minh và hòa đồng. Năm Mão được kỳ vọng mang tới sự hòa hợp.

Theo Reuters, ngày nay, việc mèo thay thế thỏ trong 12 con giáp được đa số người Việt chấp thuận.

“Việc người Việt thay thỏ bằng mèo trong danh sách 12 con giáp là điều phù hợp. Thỏ là loài gặm nhấm như chuột, trong khi chuột cũng là một trong 12 con giáp. Thông thường, các con giáp nên là độc nhất và khác biệt với nhau.

Mèo còn giúp tạo ra thế đối xứng với chó. Theo thuyết âm dương, điều này thể hiện sự cân bằng, giúp giải quyết các mâu thuẫn. Vì vậy, dùng mèo thay thỏ trong 12 con giáp được cho là tốt hơn”, một người nuôi động vật ở Việt Nam chia sẻ với tờ báo Anh.

Tuy nhiên, theo trang Northwest Asian Weekly, không nên tặng mèo cho người khác vào dịp đầu xuân năm mới. Điều này xuất phát từ quan niệm lời chúc đầu năm sẽ ứng nghiệm cho cả năm và quan niệm cho rằng từ “mèo” cùng vần với từ “nghèo”. Nếu tặng mèo vào ngày đầu xuân đồng nghĩa với lời chúc cho người nhận nghèo khó quanh năm.

https://gpcantho.com/vi-sao-nam-mao-cua-viet-nam-la-meo-o-trung-quoc-lai-la-tho/

Minh Hoa (t/h theo Zing, Dân Việt)

Phong tục Tết của người Việt:

tục đưa ông táo về trời, tục kính thần đầu năm, tục dựng nêu và hạ nêu

Tục đưa ông táo về trời

ong taoĐưa ông Táo về trời là phong tục của người Hoa, không phải là phong tục truyền thống của người Việt. Vào ngày 23 tháng chạp, người ta cúng Táo quân, tiễn đưa ba vị vua bếp (một bà hai ông) về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng việc làm của nhân gian, trong đó có cách sống của gia chủ.

Để cúng táo quân, người ta chuẩn bị ba con cá chép cho ba vị vua bếp. Tại sao không chọn loài vật khác mà lại dùng cá chép? Vì theo tích xưa của người Hoa, trong cuộc thi vượt vũ môn do Ngọc Hoàng tổ chức, chỉ có mỗi mình cá chép thi thành công. Do vậy, Ngọc Hoàng cho cá chép hóa thành rồng. Tích cá chép hóa rồng muốn nói lên việc các sĩ tử cố gắng thi đỗ trạng nguyên ra làm quan giúp đời. Người Việt khi tiếp nhận văn hóa phương Bắc thường cố ý làm khác đi hoặc ngược lại. Chẳng hạn, người phương Bắc mặc áo cài nút bên phải, người Việt cài nút bên trái; họ để răng trắng, người Việt nhuộm răng đen; họ cạo đầu để đuôi sam, người Việt để tóc dài và búi tó… Nơi hàng ba của đền vua Lê ở Hoa Lư có bức chạm thông phong hình cá rô hóa rồng. Trong cuộc sống, chẳng ai thấy cá chép phóng lên cao khỏi mặt nước bao giờ, nhưng cá rô thì có. Các loại cá rô, chép trê, cá lóc có cấu tạo mang khá đặc biệt. Trong mang có lớp tổ ong có thể giữ ẩm và hấp thu phần nào hơi nước trong không khí, vì thế chúng có thể sống trên cạn khá lâu. Những khi cần di chuyển sang nơi khác, các loài cá này thường phóng lên bờ và nhảy đi. Cá rô ở Hoa Lư, Ninh Bình sống trong hang núi đá vôi, rất to và khỏe. Tích cá rô hóa rồng cũng có ý nói người nông dân vẫn có thể lên làm quan hay làm vua. Chẳng hạn, Đinh Bộ Lĩnh là con nha tướng của thứ sử Hoan Châu, Dương Đình Nghệ. Cha ông mất sớm, hai mẹ con phải về quê sống nương nhờ người chú. Sau này, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi vua – Đinh Tiên Hoàng Đế. Lê Hoàn mồ côi cha mẹ từ nhỏ, được một vị quan đem về nuôi, sau này trở thành vị vua đầu tiên của nhà Tiền Lê – Lê Đại Hành.

ongdaurauNgoài cá chép, người ta còn đốt mũ áo bằng hàng mã để ba vị vua bếp có trang phục mới chầu trời. Tục đốt hàng mã này của đạo giáo, không phải của Nho giáo hay Phật giáo. Mặc dù ở các chùa đều có bể hóa vàng (ô xi măng để người ta đốt hàng mã), nhưng đó chẳng qua vì sợ tín hữu bất cẩn gây hỏa hoạn, chứ nhà chùa không cổ xúy cho việc ấy.

Bếp của người Việt xưa chỉ có ba ông đầu rau (ba cục gạch để kê nồi): Mẹ già bước chân vào nhà / Thò tay mở cửa / Nắm củi ở giữa / Ông Táo ba bên / Bắc nồi cơm lên / Cơm sôi sùng sục… (cd.). Sau một năm, các cục gạch kê bếp thường bị nứt bể, người ta thường thay bằng gạch mới. Sau này khi có bếp lò, người Việt cũng giữ thói quen ấy, cuối năm đem bếp cũ ra bờ sông đập bể và lấy đất bờ sông về nhà nặn bếp mới – tựa như đổi nhà mới cho vua bếp vậy. Tục này người Hoa không có.

Tục kính thần đầu năm

Việc kính thần ở đình, đền, miếu trong tháng g1iêng là tập quán lâu đời của người Việt. Người Việt thờ người lập ra làng – thành hoàng – ở đình, thờ những anh hùng dân tộc hay danh nhân ở đền, ở miếu. Những đấng được thờ ấy cũng là người bình thường nhưng đã sống và phụng sự tích cực cho tha nhân. Đó là những người kiểu mẫu mà người Việt muốn mình và con cháu được giống như thế. Do vậy, việc kính nhớ những người có công với làng nước mang tính giáo dục cộng đồng rất cao. Nghi thức tế lễ có khác với việc thờ cúng tổ tiên. Lễ vật chính thường là tam sinh 三牲 (ba con vật dùng làm lễ tế: bò hoặc trâu, heo, dê) và các loại bánh trái, trà rượu. Nghi lễ có tuần hương, tuần rượu, đọc văn tế, tuần trà, dâng lễ vật, đốt văn tế. Ý xin trong khi tế lễ thường là cầu phúc, tránh tai họa, ngăn ngừa tà ma, yêu quái.

Tục dựng nêu và hạ nêu

imagesDựng nêu có điển tích của người Hoa, nhưng đây không phải là “nhãn hiệu cầu chứng tại tòa” của người phương Bắc. Việc dựng nêu không chỉ ngày Tết mới có, trong đời sống thường ngày của người Việt vẫn dựng nêu khi có việc. Chữ nêu標mượn từ tiêu 標 của Hán (nghĩa là cây treo giải thưởng, ngọn cây, cái dấu hay cái mốc) với phiên âm đọc biāo, người Tây đọc trại ra thành cây bẹo. Khi vỡ đất mới, người xưa thường cắm bốn cây nêu ở bốn góc để đánh dấu. Trong văn hóa sông nước, ở chợ nổi, dân miền Tây cắm cây bẹo (cây nêu) với nông sản muốn bán để “quảng cáo”. Như thế thật là tiện, vì sông nước mênh mông, ai có sức đâu mà rao bằng miệng. Từ xa, người ta nhìn sản vật treo trên cây bẹo là biết ghe, thuyền đó bán thứ gì. Trong ngày Tết, người Việt dựng nêu vào ngày 23 tháng chạp, hạ nêu vào ngày 7 tháng giêng, vì theo cách xem ngày của người Hoa, các mồng khác là ngày của thú vật, chỉ có ngày mồng 7 là ngày của người. Vì vậy, hạ nêu vào ngày mồng 7 để “đốt tết”, đặng còn công việc làm ăn trở về bình thường. Cây nêu được dựng ở đền, đình, hay nhà riêng. Nơi nhà riêng thì cây nêu được dựng ở đâu? – “Cu kêu ba tiếng cu kêu / Cho mau tới Tết dựng nêu ăn chè / Dựng nêu thì dựng đầu hè / Để sân gieo cải, vãi mè ăn chung.” (cd.)

 

Mèo

Nguyễn Ngọc Duy Hân

https://gpcantho.com/meo/

Năm mão nói chuyện mèo là một đề tài đã được khai thác từ lâu, có nhiều chuyện về mèo mà có lẽ ai cũng đã biết, nhưng cứ theo truyền thống, vẫn xin được nhắc lại cho vui, đầu năm đầu tháng mà phải không quí dzị!

Trước khi bắt đầu chuyện năm mới Quý Mão 2023, cũng xin sơ lược lại chuyện thế giới trong năm qua. Đầu tiên thì phải nói đến cuộc chiến Ukraine và Nga. Không chỉ gieo đau thương cho người dân hai nước, chiến tranh còn làm thêm căng thẳng giữa Nga với các nước phương Tây, ảnh hưởng đến toàn cầu, giá xăng dầu tăng cao và khan hiếm chưa từng có. 

Nền kinh tế thế giới đứng trước bờ vực suy thoái, lạm phát gia tăng, trong khi an ninh và lương thực toàn cầu bị đe dọa.

Ở Mỹ thì năm 2022 đã xảy ra buổi tranh cử giữa kỳ, bầu lại toàn bộ 435 ghế tại Hạ viện, 35 trong tổng số 100 ghế tại Thượng viện, 36 thống đốc tiểu bang cùng rất nhiều đại diện địa phương. Kết quả bầu cử này định đoạt chính trường và chính sách tương lai của Mỹ trong hai năm tiếp theo, dưới chính quyền của tổng thống Joe Biden.

Sự kiện khác mà cả thế giới đều chú ý là việc nữ hoàng Anh qua đời vào ngày 8 tháng 9, 2022, thọ 96 tuổi, chấm dứt hơn 70 năm trị vì.

Tiếp tới là việc cựu thủ tướng Nhật là Shinzo Abe bị ám sát.

Trong lúc này thế giới vẫn còn nhiều thiên tai như mưa bão, tuyết đổ dầy, cháy rừng, hạn hán, mất điện…. Nhiều thảm kịch xảy ra như việc giẫm đạp lên nhau ở thủ đô Seoul Đại Hàn trong này lễ Halloween, cũng như tai nạn trong trận đá banh ở Indonesia làm hằng trăm người chết và hơn 300 người bị thương. Các cuộc bắn súng giết người hàng loạt vẫn diễn ra…

Tuy nhiên, cũng có chút niềm vui là thế giới đang dần dần hồi phục sau đại dịch COVID-19 và cuộc thi giải vô địch đá banh thế giới tại Qatar đã diễn ra tốt đẹp.

Qua năm mới, chúng ta chờ đợi sự cải tiến, niềm vui, mong điều tốt lành hơn năm cũ.

Thôi, bây giờ hãy cùng nhau bàn chuyện mèo đi nhé. Một trong những bức tranh nổi tiếng của xứ Mít ta là hình vẽ đám cưới chuột, thuộc dòng tranh Đông Hồ. Tranh diễn tả loài chuột tinh quái, trong khi chú mèo tham ăn hối lộ đã quên đi nhiệm vụ là diệt chuột. Tranh này đã vẽ từ 500 năm trước, nhưng so với tình trạng tham nhũng tại Việt Nam ngày nay thì vẫn rất chính xác. Cán bộ thanh trừng lẫn nhau, lên voi xuống chó mau chóng. Việc bãi chức hai ông phó Thủ tướng Phạm Bình Minh và Vũ Đức Đam mới đây là một thí dụ điển hình. Mà thôi, chủ đề hôm nay là mèo mà, xin bỏ qua các “vụ việc” tại quê nhà để nói chuyện vui hơn.

Tản mạn về mèo thì cũng cần nhắc lại câu chuyện cổ tích Pháp, tựa đề là Chú Mèo Đi Hia. Hia ở đây là đôi ủng, giày boots cao cổ để mang khi có tuyết. Chuyện rằng ngày xửa ngày xưa người cha chết để lại gia tài: Con trai cả được hưởng cái cối xay gió, con thứ hai được con lừa, còn người con út chỉ được một chú mèo. Nhưng con mèo này biết đi săn để dâng lên nhà vua những món đặc biệt như gà rừng, thỏ béo. Nó còn khôn ngoan mưu kế để cậu Út sau này được lấy công chúa. Thì ra cuộc sống này luôn có những cơ hội mà mình phải biết nắm lấy, và nhất là cần siêng năng không bỏ cuộc.

Tác giả Tô Hoài của Việt Nam ta cũng có câu chuyện “O chuột”, kể về chú mèo vờn chuột trước khi xơi tái. Thương thay những kẻ thấp cổ bé miệng, không có đường sống mà còn bị hành hạ trước khi chết.

Câu chuyện con mèo của Trạng Quỳnh cũng khá nổi tiếng. Thời ấy vua có nuôi một con mèo tam thể rất đẹp nên cưng lắm, cho mèo ăn toàn cao lương mỹ vị. Trạng Quỳnh tức nên bắt trộm mèo đem về nhốt ở nhà. Hằng ngày Trạng cho mèo ăn, nhưng khi mèo vừa mon men lại gần phần cơm ngon là dùng roi đánh. Sau nhiều lần thấm đòn, mèo đói quá chỉ dám ăn phần cơm hẩm cá ôi. Vua hay tin Quỳnh giữ con mèo quý của mình, bèn truyền vào gặp. Quỳnh cũng đem 2 phần cơm sang và hèn ra thử, dĩ nhiên mèo chỉ dám ăn cơm hèn. Quỳnh bảo: Mèo của dân nghèo mới quen ăn cơm nghèo, xin phép được dẫn mèo về. Vua tức lắm nhưng không làm sao được.

Trong Kinh thánh Công giáo cũng có nhắc tới mèo, khi dân Israel bị lưu đầy bên Babylon, ngôn sứ Isaia đã nói rằng: “Cho đến ngàn thu, nó sẽ không có người ở, không có một lều trú. Ờ đó mèo hoang làm ổ và cú vọ ở đầy. (Is 13, 20-21). Như vậy, dưới cái nhìn của Isaia, mèo hoang bị liệt vào loại thú vật dơ bẩn, dữ dằn đối với con người.

Ngôn sứ Baruc cũng nhắc đến mèo trong câu: “Người ta thấy bay lượn nào dơi, nào nhạn và các thứ chim khác, lại có cả mèo nữa. (Br 6, 20-22).

Trong võ thuật, các thầy võ ở Bình Định đã từng biểu diễn bài “Miêu tẩy diện” hoặc “Linh miêu tróc thử” dựa trên tư thế mèo vồ chuột rất dẻo dai lợi hại.

Mèo và cọp được xếp cùng bộ ăn thịt, xuất hiện trên trái đất cách đây đã khoảng 40 triệu năm. Có nhiều hóa thạch của mèo được tìm thấy ở châu Âu, châu Phi và châu Á. Bức tranh chú mèo ôm con vịt, đùa với khỉ khắc ở ngôi mộ của vua Ai Cập khoảng 1.800 năm trước công nguyên chứng minh mèo đã được nuôi ít nhất 4.000 năm. Người Ai Cập rất quý mèo, thể hiện qua việc tôn thờ nữ thần Bastet thân người đầu mèo, khi đánh nhau thì hóa thành một con sư tử cái. Thời đó mèo được sùng bái, coi như thần giữ kho thóc cho con người. Gia đình nào có mèo chết thì chủ nhà phải cạo lông mày để tang. Cạo sạch mà không được xâm lông mày khác đâu nhe! Còn ai giết mèo thì có thể phải lãnh án tử hình. Quốc gia thứ hai biết nuôi mèo thời cổ xưa là Palextin, vì Palextin có quan hệ buôn bán với Ai Cập. Hiện nước này còn một bức tượng bằng ngà khắc hình mèo khoảng 1.700 năm trước công nguyên. Riêng châu Á, Ấn Độ cũng đã nuôi mèo cách nay khoảng 2.000 năm. Vùng đông nam Á có dòng mèo Xiêm Thái Lan rất nổi tiếng vì thông minh, dễ dạy, bắt chuột giỏi.

Ở đảo Man, châu Âu có giống mèo cụt đuôi nổi tiếng Manx, chạy rất nhanh, bắt chuột, bắt cá và săn rắn rất thành thạo.

Người Trung Hoa tin rằng mèo là sứ giả của điềm lành, không như ông bà mình bảo “mèo đến nhà thì khó”. Người Campuchia thường dùng mèo như vật dâng cúng trong các lễ hội cầu mưa. Tại Rôma, mèo từng là biểu tượng của tự do và được coi là thần bảo hộ cho các bà nội trợ. Thế nhưng ở Nhật Bản, mèo lại là con vật báo điềm dữ, có thể giết chết đàn bà rồi nhập hồn vào thân xác họ. Nhất là với loại mèo mun đen tuyền, thường bị gán ghép có liên hệ với các tay phù thủy, tà thuật. Có người dị đoan rằng nếu người vừa chết mà bị mèo đen nhảy ngang sẽ chồm dậy, có khi biến thành quỷ nhập tràng. Khi tôi 12 tuổi ở Tây Ninh, anh Bảy của tôi qua đời rất trẻ vì tai nạn, các bà hàng xóm bắt con mèo đen của tôi nhốt vào cái thùng thật lớn. Tôi vừa thương mèo, vừa muốn thử để nó nhảy qua xác anh, biết đâu anh tôi sẽ sống lại, nhưng chuyện bất thành vì họ canh con mèo rất kỹ.

Ở Việt Nam, mèo là một trong 12 con giáp, khác với Nhật Bản và Trung Hoa lại dùng biểu tượng con thỏ. Truyền thuyết là khi các con vật chạy thi để có tên trong 12 con giáp, thì con chuột đã lừa con mèo, nói rằng ngày thi là ngày hôm sau, nên mèo yên tâm nằm ngủ. Vì vậy, sau này mèo mới căm thù đuổi bắt chuột. Khi mèo đến nơi thì 12 con vật đã được chọn là: Chuột, Trâu, Hổ, Thỏ, Rồng, Rắn, Ngựa, Dê, Khỉ, Gà, Chó và Heo. Các con vật này tranh nhau vị trí đứng đầu, vì vậy Ngọc Hoàng đã mở một cuộc thi do Hằng Nga làm giám khảo. Chị Hằng khi nhìn thấy Thỏ thì thích con vật xinh xắn này quá, nên xin Ngọc Hoàng cho mình được đem Thỏ bay về cung trăng, nhờ thế Mèo mới được thay thế vào vị trí của Thỏ.

Ở Trung Hoa, người ta thường tặng nhau những bức tranh thủy mạc vẽ mèo. Cũng có chuyện kể rằng Lý Thần Phi đời nhà Tống sinh ra hoàng nam, nhưng bị hoàng hậu đem con mèo vào tráo và vu oan là sinh ra quái thai, nên phải chịu lưu lạc, khổ sở suốt mười mấy năm. Sau này nhờ bao công Quách Hoè xử án mới giải được oan tình.

Tiếp theo, mời bạn điểm qua vài nhân vật nổi tiếng sinh năm con mèo. Đầu tiên là các danh nhân tuổi Mão như Phạm Ngũ Lão, ông sinh năm Ất Mão 1255, là danh tướng thời Trần, quê Hưng Yên, văn võ song toàn.

Kế tới là Trần Quốc Toản sinh năm Đinh Mão1267, nổi tiếng với việc bóp nát quả cam ở Hội nghị Bình Than, sau này trở thành danh tướng.

Còn nhà cách mạng Phan Bội Châu thì sinh năm Đinh Mão 1867 tại huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Ông lập hội Duy Tân để canh tân đất nước, lãnh đạo phong trào Đông Du ở Nhật, thành lập Việt Nam quang phục hội ở Trung Hoa.

Cặp tài tử nổi tiếng Hollywood là Angelina Jolie và Brad Pitt cùng cầm tinh con mèo. Tuy nhiên Brad Pitt hơn Angelina tới nguyên một con giáp.

Cầu thủ Lionel Messi và 2 tay vợt Novak Djokovic & Maria Sharapova đều cầm tinh con mèo, sinh năm 1987, rất nổi tiếng và kiếm tiền triệu nhờ khả năng chơi thể thao của mình.

Các năm mèo đặc biệt là năm Quý Mão 43, khi quân Mã Viện tiến qua Cổ Loa, hai Bà Trưng đã đứng lên khởi nghĩa chống Tàu. Xin ghi rõ là chống Tàu, không phải chống “giặc lạ” như sách sử của việt cộng.

Vào năm Đinh Mão 967, quân của Đinh Bộ Lĩnh đánh đâu thắng đấy, loạn 12 sứ quân được dẹp. Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi vua với danh hiệu Đinh Tiên Hoàng.

30 tháng Tư năm Ất Mão 1975, là ngày mà cộng sản cưỡng chiếm miền Nam, gây bao hệ lụy đau khổ cho cả dân tộc. Tới nay đã 48 năm, qua 4 con giáp rồi mà cộng sản vẫn còn hoành hành trên đất nước, người dân vẫn khổ, chỉ trừ nhóm thống trị, đại gia là đốt tiền không hết. Họ mới lập thành tích làm cây mai cao 3 mét, mạ vàng trị giá 6 tỉ, tức là khoảng 300 ngàn đô Mỹ. Ngoài ra thì còn không biết bao nhiêu con mèo bằng vàng, bao nhiêu cây cảnh, thú cưng với giá “khủng” mà vẫn thi đua mua để khoe hàng, để chứng tỏ mình biết xài sang.

Nói đến bất công Việt Nam thì càng thêm buồn, thôi thì bàn chuyện thơ nhạc đi. Trong thơ của Nguyên Sa, ông đã từng ví von “Sáng nay Nga buồn như con chó ốm. Như con mèo ngái ngủ trên tay anh”. Và trong bài hát Chỉ Chừng Đó Thôi của nhạc sĩ Phạm Duy đã diễn tả: “Em ngang qua nhà thờ, trông như con mèo khờ, chờ bàn tay nâng đỡ…”.

Trong văn hóa Nhật thì có hai con mèo nổi tiếng là Doraemon và Kitty. Doraemon là con mèo mập ú, một nhân vật hoạt họa được tạp chí Times chọn là một trong 22 nhân vật nổi nhất của châu Á. Còn Kitty là cô mèo hiền lành, xinh xắn dễ thương.

Garfield là chú mèo lông màu cam với đầy đủ các đặc điểm lười biếng, mê ngủ, ham ăn nhưng lại rất hóm hỉnh và có duyên. Garfield trên màn ảnh thường gây ra rắc rối cho người chủ và kẻ thù là con chó Odie bằng những trò nghịch ngợm, xem không nhịn được cười. Tôi lại phải mở ngoặc, ngôn ngữ ngày nay ví cười “văng cơm”, ngon “nhức nách”, buổi tiệc “hoành tráng”, chân dài “miên man”… nghe khó chịu quá!

Chú mèo Tom trong bộ phim hoạt họa Tom và Jerry là chú mèo nổi tiếng và được xem nhiều nhất thế giới, nổi bật là sự hài hước trong câu chuyện.

Mèo Cheshire là nhân vật trong câu chuyện Alice ở xứ sở thần tiên, được biết tới với cái miệng rộng và nụ cười tinh nghịch.

Trở về đời thường, ngày nay người ta sắp loại mèo nhà (felis catus) để phân biệt với mèo hoang. Mèo nhà có trên 30 dòng khác nhau, cách phân biệt dễ nhất là chia chúng làm hai nhóm: lông ngắn và lông dài. Mèo nuôi ở Việt Nam, mèo Xiêm, mèo Ai Cập thuộc nhóm lông ngắn. Mèo lông dài nổi tiếng là mèo Ba Tư, có bộ lông xù tuyệt đẹp, mũi dài nhưng tẹt và hếch. Mèo giữ năng lượng bằng cách ngủ nhiều hơn các loài động vật khác, nhất là khi về già. Mèo ngủ trung bình 13 giờ mỗi ngày, có con ngủ 20 giờ, hoạt động nhiều chỉ sau lúc mặt trời lặn. Tôi thì lúc nào cũng thiếu ngủ, vì ham thức làm những chuyện không tên, kiếp sau nếu sinh ra làm mèo thì hẳn là rất sung sướng vì được ngủ bù cả ngày.

Mèo thuộc loại ăn vụng rất giỏi, thích cá, thịt mỡ. Con mèo cưng của tôi ở Việt Nam dám ăn vụng hết tô tóp mỡ của mẹ tôi, dù đậy điệm cẩn thận. Ăn mỡ nhiều đến nỗi nó khé cả cổ, kêu meo meo không thành tiếng, thiệt là giận! Thông thường mèo nặng từ 2 đến 7 ký; tuy nhiên loại Maine Coon có thể vượt quá 11 ký. Có con béo phì lên tới 23 ký vì ăn quá nhiều. Điều này có hại, gây ra chứng tiểu đường. Bạn tôi ở Toronto có con mèo mà hằng tháng phải đi bác sĩ thú y chích thuốc tiểu đường tốn rất nhiều tiền. Nó cũng rất nhõng nhẻo, thức ăn để trên tay đút thì mới chịu ăn, đi chơi ở đâu chị cũng phải vội vàng lo về để chăm sóc con mèo. Khi nó chết, chị buồn khóc thút thít, bọn tôi giả bộ chia buồn nhưng trong tâm thì mừng dùm chị được giải thoát! Hồi còn bé ở Việt Nam tôi cũng rất thích nuôi mèo, sang đây nuôi chó mèo cực và hao tốn nhiều, nên đành chịu thua. Mèo thường sống 14 tới 20 năm, nhưng có những con từng sống tới 35 năm. Theo hội Bảo vệ động vật Hoa Kỳ, mỗi năm có 3 đến 4 triệu chó mèo ở Mỹ được giúp để ra đi một cách nhẹ nhàng.

Người ta nghiên cứu thấy mèo và thỏ không thể cảm nhận được vị ngọt do thiếu gen cần thiết cho việc này. Thế nên không được cho mèo ăn sôcôla vì nó không “feel” được gì mà còn có thể bị tiêu chảy, cao đường.

Mèo sống vệ sinh, biết tự bảo vệ cơ thể, tránh nơi ẩm ướt, là một trong các loài thú sạch sẽ nhất. Vì mèo đực lười biếng bắt chuột nên người ta thường chỉ nuôi mèo cái. A ha, chuyện này nghe quen quen, chẳng thế mà thơ văn ca ngợi người phụ nữ chịu thương chịu khó hy sinh luôn nhiều hơn viết về phái nam. (Xin lỗi quý anh, tôi viết dựa trên “fact” mà thôi!)

Mèo cái cũng bị kinh nguyệt như chó và phụ nữ. Người ta nhận thấy vào những đêm trăng tròn, mèo thường có những biểu hiện khá kỳ lạ, hung dữ hơn. Trí nhớ mèo cũng rất tốt, chúng có thể nhớ đường tìm về “mái nhà xưa”. Vào năm 2012 tại New York, cô mèo tên Mimi bị mất tích. Sau 10 năm, chủ của Mimi đã tìm lại được con mèo xưa trở về. Người ta thường chỉ ca tụng lòng trung thành của chó, nhưng có con mèo ở Malaysia sau khi chủ nhân qua đời, cũng đã đến thăm mộ ông mỗi ngày trong suốt 2 năm.

Trong văn học dân gian, mèo xuất hiện trong rất nhiều câu ca dao, tục ngữ. Chẳng hạn những câu: “Ăn nhỏ nhẻ như mèo”, “Nam thực như hổ, nữ thực như miu”. Nhưng nữ này cũng còn tùy, tôi từng thấy nhiều bà nhiều cô ăn rất tợn, câu này không áp dụng được!

Câu vè “Con mèo mà trèo cây cau, Hỏi thăm chú chuột đi đâu vắng nhà. Chú chuột đi chợ đường xa, Mua mắm mua muối giỗ cha chú mèo” thì có lẽ ai cũng thuộc.

Khi nói về kẻ hà tiện, bủn xỉn thì người ta dùng câu “Buộc cổ mèo, treo cổ chó”.

“Rửa mặt như mèo” là câu để chê tính cẩu thả, hời hợt, làm việc không đến nơi đến chốn.

“Chẳng biết mèo nào cắn mỉu nào” là ý nói chưa chắc ai đã hơn ai.

“Mèo già hóa cáo” hoặc câu “mỡ để miệng mèo”, “Yêu nhau như chó với mèo”, hoặc câu: “Con mèo nằm bếp lo xo. Hay ăn mà lại ít lo, ít làm. Con ngựa đi Bắc về Nam, Ít ăn mà lại hay làm hay lo” cũng rất thường được dùng, nghĩa thì ai cũng đã rõ.

Khi lâm cảnh khổ rồi mới biết thương người không may mắn người ta chép miệng: “Có ăn nhạt mới thương tới mèo”.

Nếu nam nữ có chuyện tình lăng nhăng với nhau thì gọi là chuyện mèo mỡ. Trong Kiều cũng có 2 câu liên hệ tới mèo: “Ra tuồng mèo mả gà đồng, Ra tuồng lúng túng chẳng xong bề nào”. Mèo mả gà đồng là để ví hạng người lăng nhăng, ăn chơi đàng điếm đáng khinh.

Tục ngữ ta cũng có những câu: “Mèo lành ai nỡ cắt tai” hoặc “Tiu nghỉu như mèo cắt tai”. Sự tích liên hệ tới tai mèo thì tôi chịu thua, vị nào “túc nho” xin chỉ dẫn.

Khi viết chữ xấu người ta bảo viết như “gà bươi, mèo quào”. Các bác sĩ xưa bận rộn nên khi viết toa thuốc chỉ có các dược sĩ là đọc được. Nhưng ngày nay với kỹ thuật vi tính, có lẽ không cần viết tay nữa, mà ta thể đánh máy hoặc nói, máy sẽ viết dùm rất rõ ràng.

Cậy có đuôi dài nên thỉnh thoảng mèo lại lên giọng tự “mèo khen mèo dài đuôi”, rồi “chê chó nhiều lông”, không thấy lỗi mình mà chỉ thấy lỗi người. Chính vậy nên chó bực mình, trong nhà lúc nào ồn ào “như chó với mèo”. “Không có chó bắt mèo ăn cứt” cũng là chuyện hay xảy ra ở cõi đời ô trọc này. “Mèo mù vớ cá rán” là câu nói diễn tả vận may bất ngờ đến với kẻ đang gặp khó khăn. “Im ỉm như mèo ăn vụng” là câu để ám chỉ những kẻ cố tình che giấu tội lỗi bằng cách im lặng không dám nhận lỗi, hoặc những kẻ hễ thấy lợi là giấu giếm hưởng một mình, không cho ai hay biết. Mong rằng trước những bất công trong xã hội, mọi người dám lên tiếng, “đừng im tiếng”.

Khi “chửi chó mắng mèo” là khi bất bình nhưng không dám chửi thắng, mà lại nói xéo, bóng gió mà thôi.

Ca dao lại có những câu như: “Mèo hoang lại gặp chó hoang, Anh đi trộm bắp gặp nàng nhổ khoai”, hoặc câu: “Còn duyên, anh cưới ba heo. Hết duyên anh cưới con mèo cụt đuôi”. Riêng câu: “Mèo tha miếng thịt xôn xao, Cọp tha con lợn thì nào thấy chi” thì tôi rất thích. Trong thực tế, người ta thường ăn hiếp kẻ yếu, còn đối mặt kẻ đại ác thì không dám tỏ thái độ gì.

Chức năng của mèo là bắt chuột, nhưng vẫn không hiếm khi chuyện “chuột cắn dây buộc cổ mèo” hoặc “chuột vuốt râu mèo” xảy ra. Đừng “như con mèo hen” suốt ngày làm thân “mèo ỉa xó bếp” uổng đi kiếp mèo.

Trong y học cổ truyền, thịt mèo được sử dụng với tên là miêu nhục, có thể chữa bệnh thần kinh suy nhược, viêm loét dạ dày, giảm lao lực, giảm đau, chóng mặt, trĩ, mụn nhọt, giải độc… Tuy vậy, mèo cũng có thể là nguồn lây lan bệnh dại cho con người vì giun đũa ấu trùng có thể vào đường tiêu hóa rồi len lõi vào các cơ quan trong cơ thể. Thịt mèo không tốt cho người bị bệnh gout, vì chứa rất nhiều chất đạm như thịt bò.

Trong các loại mèo, thịt mèo đen được dân nghiền xem như đặc sản. Người ta hay nói câu “đầu năm thịt chó, cuối năm thịt mèo” để nói lên quan niệm của một số người trong cách giải vận đen cuối năm. Tôi thì thấy năm nào cũng có niềm vui, nỗi buồn, ăn gì thì cuộc sống vẫn cứ thế tiếp diễn, chỉ có cố gắng làm việc mới có thể “cải số” được thôi. Một vài người bạn ngày xưa ở trại tị nạn Nam Dương hoặc Phi Luật Tân có kể chuyện khi ở đảo họ đói quá phải ăn thịt mèo hoang. Đến nay họ vẫn vui khoẻ, sáng suốt! Nếu họ ở Ai Cập ngày xưa mà dám giết mèo ăn thịt thì đã bị tử hình rồi.

Mèo ngày nay được uống sữa, có sữa và xà-phòng để tắm riêng. Mèo được đi bác sĩ khám sức khỏe, được các cô chủ ôm ấp, ngủ chung. Nhưng người ta khuyên đừng xoa bụng mèo, mèo cũng không thích mặc quần áo, nên đừng làm thế khi nuôi mèo, cũng không cần tắm cho mèo.

Bây giờ nói đến chuyện tiền, bạn biết con mèo mắc nhất giá bao nhiêu không? Đó là giống mèo Ashera, có thể lên tới hơn 100 ngàn đô Mỹ một con. Loài mèo này có chiều cao hơn 1 mét và bộ lông vằn vện đặc biệt. Giống mèo này hiện đang thuộc sở hữu độc quyền của công ty LifeStyle Pet. Kế tới là mèo Savannah, giá khoảng $50,000 US.

Pixel vừa được kỷ lục Guinness thế giới công nhận là chú mèo nhỏ nhất thế giới, chỉ cao 13 cm.

Một vài con mèo nổi tiếng ở ngoài đời là cô mèo Nora 6 tuổi, được cô chủ là giáo viên dạy nhạc Betsy Alexander ở Philadelphia (Mỹ) khám phá ra tài năng chơi đàn piano đặc biệt từ khi nó mới 1 tuổi. Nora biết gõ, bấm, lướt chân trên các phím đàn để tạo nên những giai điệu riêng. Nó từng tham gia các chương trình trên truyền hình và được nhiều video, sách báo nhắc tới.

Tháng 4 năm 2010, một anh chàng tại Dresden (Đức) đã quyết định kết hôn với cô mèo cưng của mình. Cô dâu mèo Cecilia mặc váy trắng và chú rể Uwe Mitzscherlich khoác bộ vest đen trong ngày trọng đại. Báo chí cũng ghi nhận có vài người chủ khi chết để lại gia tài cho con mèo cưng của mình.

Đặc biệt có khách sạn 5 sao Luxury Cat Hotel dành cho mèo đã được mở tại Hertfordshire (Anh). Tới đây, mèo cưng sẽ được hưởng tiện nghi, nghỉ hè với 6 khu nhà khác nhau, gần gũi thiên nhiên, ăn ngon và được cưng chiều. Dĩ nhiên khách sạn này không nhận chó hoặc các con thú khác.

Cô mèo nổi tiếng khác tên là Felicette, đã được phóng lên quỹ đạo vào năm 1963 qua chương trình không gian của Pháp. Mèo đã được huấn luyện trong những tình huống khắc nghiệt, thậm chí là đưa vào máy ly tâm với tốc độ cao. Con mèo thứ hai cũng được phóng lên quỹ đạo, nhưng tên lửa đã gặp trục trặc cơ khí và nổ tung, khiến cô mèo xấu số không còn cơ hội sống sót.

Grumpy, con mèo Mỹ thu hút hàng triệu người hâm mộ nhờ gương mặt cau có, vừa qua đời ở tuổi thứ 7. Chữ “Grumpy” có nghĩa là quạu, nhăn nhó. Mèo quạu thì nổi tiếng, còn người quạu thì bị chê, bất công và phân biệt chủng tộc quá phải không quí dzị!

Nhà khoa học Albert Einstein nổi tiếng là người yêu thương động vật. Ông nuôi nhiều chó, vẹt… nhưng chú mèo Tiger của ông nhận được nhiều sự chú ý nhất. Nhà khoa học Issac Newton nổi tiếng với việc sáng chế ra cánh cửa dành riêng cho mèo, cho thấy Newton rất chiều chuộng chú mèo của mình.

Khi bạn nằm mơ thấy mèo vào nhà đẻ, có thể đánh đề số 04 hoặc 40. Theo các nhà số học, khi gặp mèo thì con số may mắn tương ứng là 18, 58 hoặc 89. Nếu mộng thấy 2 con mèo cắn nhau, thì số đề nên đánh là 86. Còn khi thấy 2 con mèo 2 chân cắn nhau, thì phải liệu mà giải thích, bỏ thêm tiền để chuộc lỗi kẻo mất cả chì lẫn chài!

Mèo có 4 chân, đương nhiên, còn loài mèo hai chân là kẻ thù của các bà vợ, khi chồng vì lý do nào đó đã ngoại tình, thích mỡ, thích phở hơn thích cơm nhà. Phải công nhận loại “mèo” này đẹp, làm dáng, làm nũng rất đáng yêu. Mèo này không lo lắng u sầu, không cáu gắt, lúc nào cũng sạch sẽ thơm tho, trong khi các bà vợ nhà thì đầu bù tóc rối, lo lắng đủ việc không còn giờ lo cho bản thân. Điều này làm các chị mình cũng nên suy nghĩ lại, cần giữ tối thiểu cho bản thân mình cũng còn được tươi thắm, quyến rũ, không thua gì loại mèo hai chân này.

Thôi tôi xin tạm dừng bài phiếm luận ở đây, để còn đi chợ chuẩn bị ăn Tết. Dù ở hải ngoại lạnh lẽo, dù tuổi đời cũng đã bò lên hàng số 6, nhưng “Tiếng Xưa” vẫn còn vang vọng, Tết vẫn là cái gì đó thật là thiêng liêng, ý nghĩa. Tôi rất thích bài Tiếng Xưa của nhạc sĩ Dương Thiệu Tước, sáng tác cách đây đã 70, 80 năm. Hồi ấy mà nhạc sĩ đã thấy tiếc thương khi “Phai tàn một thời liệt oanh”, thì mới hiểu các chiến sĩ Việt Nam Cộng Hòa, các thi hào nhân sĩ ngày nay thương tiếc thuở xưa tới cỡ nào. Nhưng thôi, khóc than cũng chẳng được gì, mà hãy thực hiện ước mơ, hãy sống tốt nhất trong hoàn cảnh mình.

Chúc tất cả quý vị một năm mới Quý Mão thật ý nghĩa, vui khỏe, thành công. Chúc non sông An hòa Dân chủ, chúc người dân thật sự Tự do No Ấm, quan tâm yêu thương nhau….

Don’t just Dream…DO

Don’t just hear…LISTEN

Don’t just talk….ACT

Don’t just tell…SHOW

Don’t just exist…LIVE

Nguyễn Ngọc Duy Hân